De Nederlandse overheid wil ons land als kenniseconomie op de wereldkaart zetten. Een belangrijke voorwaarde om dat te bereiken is kwalitatief goed hoger onderwijs. Die voorwaarde wordt op dit moment niet vervuld, aldus de bevindingen van de Commissie Veerman. Op verzoek van de Nederlandse overheid onderzocht deze commissie de stand en toekomstbestendigheid van het Nederlandse hoger onderwijs. Advies: het roer moet om.
Het is zelfs zo dat we moeten oppassen om geen talent kwijt te raken aan onze buren. Het buitenland streeft Nederland voorbij en vormt daardoor een steeds sterker wordende magneet voor zowel onderzoekers als studenten. Om leegloop van onze kenniseconomie te voorkomen, moet Nederland juist aantrekkelijk worden voor talentvolle studenten en onderzoekers uit het buitenland. Om als land een betere reputatie te krijgen en de buitenlandse concurrentie aan te kunnen is het volgens de commissie van belang dat de binnenlandse concurrentiestrijd kleiner wordt en dat het Nederlands hoger onderwijs beter ingebed wordt in de Europese onderwijscultuur.
Kwaliteit en diversiteit
Welke aanbevelingen doet de Commissie Veerman? Het algemene advies luidt dat de kwaliteit en diversiteit van het hoger onderwijs een sterke impuls moet krijgen. Daartoe moeten er dingen in de structuur van het hoger onderwijs veranderen en moeten er meer verschillen komen tussen instellingen en onderwijsaanbod.
Nu is het zo dat instellingen geld krijgen voor het aantal studenten dat binnenkomt en voor het aantal studenten dat met een diploma op zak de arbeidsmarkt opstroomt. Dit heeft een nadelig effect op de diversiteit van het hoger onderwijs, omdat instellingen succesformules van andere instellingen proberen te kopiëren. Instellingen zijn volgens de commissie meer gebaat bij een systeem waarbij variatie beloond wordt. Elke instelling moet een profiel kiezen, waardoor het zich sterker kan profileren als bijvoorbeeld dé universiteit om economie te studeren. Dat aan elke universiteit Duits gestudeerd kan worden, is dus uit de tijd. Een aantal problemen in het hoger onderwijs is volgens de Commissie Veerman te wijten aan een gebrek aan variatie in het onderwijsaanbod. Het gaat hier om te veel uitval onder studenten en het feit dat instellingen te weinig uitdaging aan getalenteerde studenten bieden. Maar ook starre onderwijsprogramma’s worden door studenten en de commissie als problematisch ervaren, omdat er op de arbeidsmarkt steeds meer vraag is naar interdisciplinair opgeleide studenten. Om deze problemen op te vangen moet het voor de instellingen mogelijk worden aan de poort te selecteren om een groep gemotiveerde en getalenteerde studenten over te houden. Elke universiteit zou er naar moeten streven een aantal topopleidingen aan te kunnen bieden. Tevens moeten er bredere bachelors komen, waardoor studenten een interdisciplinair programma volgen en ze een definitieve keuze nog even uitstellen. Beide vernieuwingen, selectie en brede bachelors, zijn volgens de commissie effectieve middelen om uitval te verminderen.
Kwaliteitsverhoging kan onder andere worden bereikt door meer te investeren in onderzoek. De band tussen onderwijs en onderzoek kan veel beter. Ook hbo-studenten moeten bekender worden met onderzoek.
Een doelgroep die in Nederland niet goed wordt bediend, zijn de 30plus-studenten. Met het leven-lang-leren kunnen mensen worden bereikt die voorheen net de boot hebben gemist of een tweede studie naast hun werk willen volgen. Om in te spelen op deze doelgroep, adviseert de commissie om bijvoorbeeld meer korte hbo-opleidingen aan te bieden, zogenaamde Associate Degree-programma’s.
Investeringen zijn essentieel
Het is nu de vraag wat het komende kabinet met het advies van de Commissie Veerman zal doen. Enerzijds erkent de overheid de sleutelrol die het hoger onderwijs heeft voor de Nederlandse welvaart. Anderzijds liggen er drastische bezuinigingen in het verschiet. Ondanks dat de commissie niet tot doel heeft over begrotingsvoorstellen te adviseren, waarschuwt ze toch voor de gevolgen van mogelijke bezuinigingen. De commissie meent dat “de aanbevelingen van de commissie niet adequaat kunnen worden vormgegeven zonder nieuwe financiële impulsen van overheid en bedrijfsleven.” Zoals het er nu voorstaat, lijkt het hoger onderwijs klappen van de crisis te moeten opvangen. Maar als Nederland zijn positie als kennisland wil verstevigen, is dat volgens de commissie niet verstandig.
Home