Moldavië in vijf minuten
Moldavië is een voornamelijk agrarisch land, het armste van Europa. Het ligt ingeklemd tussen Roemenië en Oekraïne. Moldavië is in 1991 onafhankelijk geworden van de Sovjet-Unie. De officiele talen van Moldavië zijn het Russisch en het Roemeens. Het heeft twee autonome regio’s: Transdnjestrië en Gagauzië. In beide regio’s doen zich etnische spanningen voor. Er zijn verschillende etnische groepen in Moldavië, waarvan de belangrijkste de Moldaven/Roemenen (64,5%) zijn, de Oekraïners (13,8 %) en de Russen (13 %). Die laatste twee wonen voor een groot deel in Transdnjestrië. Dan is er nog een kleine groep Gagauzen, en die wonen voor het grootse deel in Gagauzië.
Economie
Het BNP van Moldavië bedraagt in koopkrachtpariteiten $8.581 miljard (2004). De inflatie bedraagt 11,5 % en de staatsschuld is 63.4% van het BNP. De groei van het BNP is 6,8 %. 80 (!) procent van de bevolking leeft onder de armoedegrens. De grootste armoede vind je op het platteland. Buiten de hoofdstad Chisinau is op de meeste plaatsen (behalve in andere wat grotere steden) geen stromend water. De werkeloosheid bedraagt 30%. Daarnaast werkt zo’n 25 procent van de werkende bevolking in het buitenland. Er zijn dorpen waar alleen nog maar kinderen en bejaarden wonen. Op het filmfestival in Chisinau, georganiseerd door TV5, de Alliance Francaise en de Moldavische staatstelevisie ging dan ook een groot aandeel van de 1-minuut-filmpjes (gemaakt door Moldavische jongeren) over ontbrekende ouders ‘mama, ik mis je’ en pubers die voor hun jongere broertjes en zusjes zorgen. Onder druk van de Wereldbank en het IMF is men de economie wel gaan hervormen en herstructureren, maar van een moderne markteconomie is nog geen sprake. Het Amerikaanse onderzoeksinstituut Freedom House classificeert de Moldavische economie als een mix van staat en markt.
‘Pluralism by default’
Volgens het Freedom House heeft Moldavië op de Baltische staten na het hoogste gehalte van democratische vrijheden van alle postsovjetstaten. Andere onderzoekers wijzen erop dat dit echter niet van ganser harte gaat. Volgens de Amerikaanse politicoloog Lucan Way kent Moldavië alles behalve een democratische cultuur. Hij noemt het ‘pluralism by default’: er is geen pluralistische democratie maar een gefaalde autoritaire staat. Geen partij is sterk genoeg om het vacuüm dat de Sovjet Unie achter liet op te vullen, geen partij kan de andere overheersen. Daarom houdt men het maar bij een pluralistische democratie. Nu recent de goed georganiseerde communistische partij echter weer aan de macht is gekomen (Moldavië was het eerste voormalig sovjetland dat een communist tot minister-president koos), gaat het systeem weer meer autoritaire trekjes vertonen. Het parlement gaat daar wel tegenin, maar het is te betwijfelen of dat uit een diepe democratische overtuiging gebeurt. Het lijkt er eerder op dat men maar wat aanrotzooit; leiders willen elkaar niet de bal toespelen uit angst zelf macht te verliezen en uit de consternatie en de diepe verdeeldheid was toen ‘zomaar’ een parlementaire democratie geboren. Anderhalf jaar nadat de communistische partij aan de macht was gekomen was tweederde van de rechters vervangen door andere rechters. De scheiding der machten laat dus te wensen over. Daarnaast vindt omkoping van rechters plaats.
Leger
Het leger staat niet onder effectieve controle van gekozen machthebbers. Het leger is een politieke factor van belang die de ene keer de ene partij steunt, de andere keer een andere partij. In 1996 wilde president Snegur de generaal Creanga ontslaan omdat de president dacht dat Creanga zijn tegenkandidaat Sangheli (toen nog minister-president) voor de presidentsverkiezingen zou steunen, maar Creanga weigerde te vertrekken.
Media
De Moldavische mediamarkt is niet bepaald liberaal. De pers wordt wel gekenmerkt door pluralisme, maar dat is eerder te danken aan het onvermogen van de overheid om effectieve censuur te voeren dan aan liberale normen die de media hanteren. Buiten de hoofdstad hebben alleen de staatstelevisie en –radio goed bereik. Onlangs zijn kritische hoofdredacteuren ontslagen en heeft de president daar zijn eigen ‘mannetjes’ neer gezet. Er wordt dus wel censuur gepleegd, maar niet zodanig dat er geen pluralisme meer is.